Echtgenoot failliet tijdens de echtscheiding: wat nu?
Bij een echtscheiding verwachten partijen vooral discussies over alimentatie, de verdeling van bezittingen en de zorg voor eventuele kinderen. Maar wat als zich plotseling een ingrijpende financiële wending voordoet, namelijk het faillissement van één van de echtgenoten?
In dit artikel wordt ingegaan op de gevolgen van een faillissement tijdens een echtscheidingsprocedure. Wat gebeurt er met de verdeling van het huwelijksvermogen? Hoe kan de positie van de niet-failliete echtgenoot beschermd worden?
Faillissement en echtscheiding
Deze situatie brengt niet alleen onzekerheid met zich mee, maar werpt ook complexe juridische vragen op die het verloop en de uitkomst van de scheiding aanzienlijk kunnen beïnvloeden. Het faillissement raakt direct aan de financiële afwikkeling van het huwelijk. Denk aan de verdeling van de huwelijksgemeenschap, de positie van schuldeisers en de vraag in hoeverre de andere echtgenoot wordt geraakt door het faillissement. Bovendien ontstaat er een spanningsveld tussen het familierecht en het faillissementsrecht: twee rechtsgebieden met ieder hun eigen regels en belangen.
Faillissement tijdens het huwelijk
Wanneer één van de echtgenoten failliet wordt verklaard, verliest deze echtgenoot in beginsel het beheer en de beschikking over zijn of haar vermogen. Dit vermogen valt in de failliete boedel en komt onder beheer van een curator te staan.
Een belangrijke vraagstuk is of en hoe het huwelijksvermogen nog kan worden verdeeld in een dergelijke situatie. Hierbij gaat het eerst om de vraag binnen wat voor soort huwelijksregime partijen zijn gehuwd. In Nederland zijn de meest bekende vormen de algehele gemeenschap van goederen (gehuwd voor 2018) en de beperkte gemeenschap van goederen (gehuwd na 1 januari 2018). Maar ook huwelijksvoorwaarden hebben invloed op de afwikkeling.
Algehele gemeenschap van goederen
Wanneer partijen in algehele gemeenschap van goederen zijn gehuwd, heeft het faillissement de meest verstrekkende gevolgen. Een algehele gemeenschap van goederen houdt in dat alle bezittingen en schulden, zowel voor als tijdens het huwelijk, van beide partners automatisch gezamenlijk eigendom worden. Alle goederen van de gemeenschap vallen dan volgens de faillissementswet in het faillissement. Dit betekent alle gezamenlijke bezittingen verkocht kunnen worden om de schulden te voldoen. De niet-failliete echtgenoot wordt hierdoor direct geraakt, ook al heeft deze zelf geen schulden veroorzaakt. Uitzondering van de algehele gemeenschap zijn verkregen erfenissen aan de zijde van de niet failliete echtgenoot of persoonlijk verknochte goederen.
Beperkte gemeenschap van goederen
Als u gehuwd bent in beperkte gemeenschap van goederen, dan blijven de bezittingen en schulden van voor het huwelijk privé, terwijl alles wat tijdens het huwelijk wordt opgebouwd gemeenschappelijk eigendom wordt. De curator zal moeten onderzoeken welke goederen tot de gemeenschap behoren en niet zomaar alles mogen verkopen. Stel: u heeft voor het huwelijk een huis gekocht en uw failliet verklaarde echtgenoot woont bij u in, dan is dit een privé zaak en blijft dit veilig buiten het faillissement. De gezamenlijke spaarrekening die u na het huwelijk heeft opgebouwd valt echter wel onder de gemeenschap en zal gebruikt worden om de schuldeisers te voldoen.
Huwelijksvoorwaarden
Met huwelijksvoorwaarden is de andere echtgenoot meestal grotendeels beschermd. Dat is voor veel ondernmers juist de reden om huwelijksvoorwaarden aan te gaan. Enerzijds wordt het eigen bezit beschermd, maar anderszijds worden de negatieve gevolgen van een faillissement zo veel mogelijk voor de andere echtgenoot beperkt.
Het hangt af van de inhoud van de huwelijksvoorwaarden of er enige gemeenschap van goederen of 'koude uitsluiting' is overeengekomen. De curator zal onderzoeken wat de gevolgen zijn. In een echtscheiding kan relevant zijn of de failliete echtgenoot een vordering heeft op de niet failliete echtgenoot. Stel dat de failliete echtgenoot voor € 10.000 aan verbouwingskosten heeft betaald voor de ander, dan ontstaat een vergoedingsrecht en kan de curator deze opeisen, ook al zou de andere echtgenoot dat wellicht liever niet doen.
Juridische gevolgen van het faillissement
Volgens de wet valt de huwelijksgemeenschap in de failliete boedel, voor zover deze nog niet is verdeeld. Dit betekent dat de curator het beheer en de vereffening van de gemeenschap overneemt, waarbij hij optreedt in plaats van de failliete echtgenoot. De niet-failliete echtgenoot behoudt wel zijn of haar rechten, maar kan aanspraken slechts geldend maken binnen het faillissement als concurrent (dus laag in rang gelegen) schuldeiser.
Bij algehele gemeenschap van goederen kunnen schuldeisers zich ook rechtstreeks tot de andere echtgenoot richten voor betaling. Dan krijgt de andere echtgenoot alleen een meestal waardeloze vordering voor zover hij of zij meer dan 50 % hiervan aan de schuldeiser voldoet.
Het echtscheidingsconvenant in faillissement
De failliete echtgenoot verliest zijn of haar bevoegdheid om rechtshandelingen aan te gaan tijdens het faillissement. De failliete echtgenoot zal derhalve niet zonder medewerking van de curator een echtscheidingsconvenant mogen aangaan. De failliet mag alleen 'hoogstpersoonlijke' rechten uitoefenen. De failliet mag wel de echtscheiding aanvragen en mag ook een ouderschapsplan sluiten in het belang van eventuele kinderen. Houd er echter rekening mee dat eventuele kinderalimentatie alleen met goedkeuring van de rechter-commissaris kan worden gebudgetteerd in het voor de failliete echtgenoot vrij te laten inkomen. Dit zal in samenspraak met de curator of bewindvoerder moeten worden aangevraagd.
Terugneemrecht van de niet-failliete echtgenoot
De echtgenoot die niet failliet is, bevindt zich vaak in een kwetsbare positie. Zeker als partijen gehuwd zijn in algehele gemeenschap van goederen. De niet failliete echtgenoot kan dan geconfronteerd worden met verlies van gezamenlijke bezittingen, zoals de woning of spaargelden.
In sommige gevallen kan worden aangetoond dat bepaalde goederen privé-eigendom zijn en dus buiten het faillissement vallen. De niet failliete echtgenoot mag deze goederen dan 'terugnemen uit de boedel'. Het is echter belangrijk dat u kunt aantonen dat een bezitting privé is. Het is van belang om aankoopbewijzen, bankafschriften en de administratie van uw privévermogen te bewaren. Heeft u een erfenis of schenking ontvangen, administreer dit apart om te voorkomen dat dit in het faillissement wordt gezogen.
Aandachtspunten bij gelijktijdige echtscheiding en faillissement
Een echtscheiding tegelijkertijd met een faillissement levert een complexe situatie op. Het is dan van groot belang om snel juridisch advies in te winnen. Enkele aandachtspunten hierbij zijn:
- Breng zo snel mogelijk de huwelijksvermogenspositie in kaart;
- Onderzoek welk huwelijksvermogensregime van toepassing is;
- Communiceer tijdig met de curator en lever bewijs aan van de herkomst en eigendom van zaken;
- Overweeg de mogelijkheden die van toepassing zijn binnen de echtscheidings- als faillissementsprocedure. Om de algehele gemeenschap te verbreken kunt u bijvoorbeeld afstand doen van de gemeenschap,
- Door een echtscheidingsverzoek of verzoek tot scheiding van tafel en bed in te dienen als u in algehele gemeenschap van goederen bent gehuwd kunt u zorgen dat toekomstig inkomen niet in het faillissement valt.
Faillissement of wettelijke schuldsaneringsregeling?
Een groot deel van het bovenstaande is ook van toepassing als op uw aanstaande ex-echtgenoot de wettelijke schuldsaneringsregeling (WSNP) van toepassing wordt verklaard. In dat geval kunnen echter ook afwijkende regels van toepassing zijn. Laat u vooral in een vroeg stadiom adviseren.
Hoe kan Bowmer & Nuiten u helpen?
Bent u echtgenoot van een gefailleerde persoon en heeft u advies nodig over uw rechtspositie en wat u wel en niet mag doen ten opzichte van de curator? Wij geven u hierin graag advies. Wij hebben een ervaren team van advocaten die gespecialiseerd zijn binnen zowel het familierecht als het faillissementsrecht die u graag bijstaan.
Voor meer informatie of vragen over dit artikel, neem gerust contact op met Selma Akitürkmen of Maria Bowmer.
